Dracula – Ma Cà Rồng vùng Transylvania (p.2)

II- Trong lịch sử

Chắc chắn, Bram Stoker đã chọn một hình mẫu rất tốt trong lịch sử để khắc họa hình ảnh ma cà rồng khát máu: câu chuyện thật về Dracula thậm chí đẫm máu hơn trong huyền thoại. Nhân vật Dracula của Transylvania và huyền thoại Hollywood bắt nguồn từ sự cai trị và hành vi của vị hòang tử ở một tỉnh lân cận Transylviania, chính là Vlad V của Wallachia (1430 – 1476), được lịch sử nhắc đến với tên gọi Vlad – Kẻ Xiên Người hay Dracula.

Vlad Dracula ra đời vào khoảng năm 1430, trong thị trấn Sighisoara thuộc Transylvania (nay là phía Bắc Romania). Ông là một trong ba người con trai của Vlad Dracul – hòang tử của Wallachia. Cha của Dracula thuộc nhóm Lệnh của Rồng, được thành lập bởi Hòang Đế Sigismund của Đế Quốc La Mã Thần Thánh nhằm mục đích đánh bại quân Thổ Nhĩ Kỳ. Vlad Dracul cho đúc ký hiệu rồng lên đồng xu và họat động với tên “Dracul” (nghĩa là “rồng” hay “ác quỷ”). Sau đó, thuận theo phát âm nên có thêm ký tự “a” trong tên con trai ông – Dracula. Tuy nhiên, do Vlad con nổi tiếng bởi tài năng tra tấn, cái tên Dracula ngày càng được hiểu theo nghĩa phản diện “đứa con của quỷ”.

Trong thời điểm này, Wallachia liên tiếp có những cuộc xung đột, và là con cờ quan trọng trong ván cờ chính trị giữa Đế Quốc Ottoman hùng mạnh và Hungary. Vlad Dracul cố gắng giữ thế cân bằng giữa hai nước, đồng thời thu xếp để hai bên tiếp tục cho ông cai trị Wallachia mà không thay thế một ông vua bù nhìn khác. Chính sách của ông đã thất bại vào năm 1442, khi ông cho phép quân Thổ Nhĩ Kỳ đi qua lãnh thổ của mình để xâm chiếm Transylvania. Lúc này, Janos Hunyadi, vị tướng nổi tiếng nhất của Hungary, đã đánh bại quân xâm lược Ottoman và buộc Dracul phải thóai vị. Dracul cầu cứu triều đình Ottoman. Hòang Đế Murad II kết liên minh với Dracul và hứa giúp ông trở lại cai trị Wallachia với sự giúp đỡ của quân Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này được thực hiện vào năm 1443. Nhưng nhằm đảm bảo lòng trung thành của Dracul, Hòang Đế yêu cầu hai người con của ông, Radu và Dracula, phải đến Thổ Nhĩ Kỳ để làm con tin (một phương pháp phổ biến vào thời trung cổ để các nhà cầm quyền đạt được tham vọng của họ).

Con tin thời trung đại không phải chịu đựng số phận như con tin thời hiện đại. Họ thường được đối xử tương ứng với giai cấp của họ. Không có tư liệu ghi chép về các khỏan hậu đãi mà các con của Dracul được hưởng. Nhưng khi chiến tranh giữa Đế Chế Ottoman và Hungary vẫn tiếp tục diễn ra, và lòng trung thành của Dracul đổi chiều thùy theo tình hình chính trị, thì những người trẻ tuổi này đã phải rất quan tâm đến phúc lợi của họ. Có ý kiến cho rằng Radu trở thành tình nhân của Hòang Đế, nhưng có vẻ Dracula thì không như vậy. 

Sau khi Thổ Nhĩ Kỳ chiến thắng Hungary tại Varna, Dracul bắt Janos Hunyadi làm tù binh khi ông rút quân và đi qua Wallachia. Sau đó Hunyadi được thả, nhưng ông không bao giờ tha thứ cho Dracul vì sự nhục nhã này. Trong khi đó, Dracul bắt tướng Hungary làm tù binh không phải nhằm sỉ nhục ai, mà là chỉ để gây ấn tượng với Hòang Đế Ottoman. Dù sao thì hai người con của ông cũng là con tin ở Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 1447, Janos Hunyadi trở lại Wallachia, lật đổ và giết chết Dracul cùng người con cả Mircea. Với tư cách người chiến thắng, Hunyadi đưa bù nhìn của ông  – Vladislav II lên ngôi, nhằm biến Wallachia thành một vùng đệm giữa Hungary và đế quốc Ottoman.

Năm 1448, Dracula được thả, trong khi quân Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ đang giao chiến ở khu vực quanh Kosovo. Dracula trở về Wallachia và giành lại ngai vàng, trong lúc Vladislav đang ở Kosovo. Dracula chỉ cai trị trong thời gian rất ngắn ngủi. Khi Vladislav trở về với đội quân nhỏ nhoi, Dracula đã bị đánh bại. Một lần nữa, Dracula phải sống lưu vong.

Dracula biến mất trong 7 năm tiếp theo và trở lại vào năm 1455. Lúc này, Dracula thề trung thành phục tùng Janos Hunyai, và được chấp thuận. Dracula vẫn phục tùng quân Hungary trong vài năm tiếp theo, cho đến khi Hunyadi chết vì bệnh. Thóat khỏi sự kiểm sóat của Hunyadi, Dracula một lần nữa tiến quân vào Wallachia, giết được Vladislav và lên ngôi. Lần này, Dracula quyết tâm không để thời kỳ cai trị của ông quá ngắn ngủi nữa.

Lệnh đầu tiên của người cai trị Wallachia là kêu gọi một của họp của tất cả boyar (1) – đều là những nhà quý tộc. Họ được triệu tập đến lâu đài của Dracula ở Tirgoviste. Dracula, một người cai trị xảo quyệt, một người rõ ràng đã học hỏi được rất nhiều trong thời gian sống với người Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, đã nhận ra những âm mưu của các boyar đối với những người cai trị trước đây – bao gồm cha ông – là khiến họ trở nên quá yếu. Dracula quyết định phải tiêu diệt thế lực này. Cả trămg boyar đi đến hội trường trong lâu đài, rồi các lối ra bị phong tỏa. Sau đó, các boyar lần lượt bị kéo ra ngòai và xiên qua người. Dracula thay thế lực lượng boyar bằng các thuộc hạ đáng tin, những người mà trước đó đã chứng minh được lòng trung thành của. Dracula nhanh chóng củng cố ngai vàng.

Trở thành người cai trị của Wallachia, và càng cảm thấy an tòan hơn sau khi tiêu diệt được lực lượng quý tộc, Dracula liền lên kế họach vực dậy nền kinh tế của Wallachia, lúc này đang bị các thương nhân Saxon thống trị và kiềm hãm. Dracula bèn đóng lại các đường biên giới của Wallachia, thương thuyết các điều kiện giao thương với những thương nhân Saxon tham lam và quyền lực nhất. Đối với độc giả, điều này thật khác xa với tiếng tăm đẫm máu của Dracula. Nhưng thông qua nó, Dracula muốn thể hiện rằng ông không chỉ là một vị tướng hùng mạnh, mà còn là nhà cai trị khôn ngoan. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chính sách kinh tế của Dracula không mang mùi máu. Thương nhân nào không chấp nhận các điều kiện một chiều của Dracula đều bị hành quyết bằng cách xiên qua người, và những người còn lại đều rời khỏi Wallachia trong nỗi sợ hãi. Nhờ vậy, một lần nữa các thương nhân bản địa lại nắm quyền kiểm sóat nền kinh tế, những người vô hại đối với Dracula.

Đối với độc giả hiện đại, phương pháp của Dracula có thể là tàn bạo, nhưng trong thời kỳ lọan lạc đó, nó cực kỳ hữu hiệu. Trong nỗ lực nhằm giải quyết tình trạng tội phạm gia tăng và bệnh dịch hòanh hành tại các thị trấn của Wallachia, Dracula tập hợp hết những kẻ lang thang và tội phạm. Họ được đưa đến một phòng tiệc lớn, mục đích bề ngòai là để ăn tiệc (người ta chắc phải tự hỏi rằng thật ra họ có tin điều này không), bị nhốt trong đó và bị thiêu trụi. Người ta bị xiên vì các tội nhẹ, thậm chí có khi là không có tội. Nhờ vậy, Dracula nhanh chóng được xưng Tepes, tức là Kẻ Xiên Người.

Xiên người là hình thức hành quyết đặc biệt tàn bạo Nạn nhân bị xiên giữa 2 chân bằng một cọc nhọn và to bằng một cánh tay Dracula nổi tiếng yêu thích các cuộc hành quyết tập thể, khi nhiều nạn nhân bị xiên cùng lúc, và cọc xiên được cắm thẳng dưới đất. Khi cọc xiên được cắm dưới đất, xác nạn nhân bị xiên trên đó dần dần tuột xuống do trọng lượng cơ thể, khiến đầu nhọn của cọc đâm xuyên qua nội tạng. Vlad lần lượt ra lệnh dọn bàn tiệc trước các nạn nhân, sau đó ông sẽ thưởng thức một bữa ăn nhẹ trong tiếng rên đau đớn và âm thanh chết chóc.

Không đáng ngạc nhiên khi Wallachia không còn tội phạm. Nhằm chứng minh điều này, một chiếc ly vàng được đặt bên cạnh vòi nước uống để mọi người sử dụng, và nó không hề bị đánh cắp.  Không ai dám đánh cắp nó. Một thương nhân đi qua Tirgoviste và bị mất một gói vàng. Dracula thông báo rằng ông mong muốn gói vàng ấy được hòan trả cho chủ nhân của nó; và nó được hòan trả thật. Một điều thú vị trong câu chuyện này là Dracula đã cho thêm một đồng vàng vào túi vàng được hòan trả, và kêu thương nhân ấy đếm lại coi có đầy đủ số vàng bị mất không. Thương nhân rất trung thực, bảo rằng có dư thêm một đồng. Biết được cách đối xử trước đây của Dracula với các thương nhân tham lam, có lẽ người này đủ thông minh để làm người trung thực.

Đến năm 1460, Wallachia đã được hồi sinh, đủ mạnh để chống lại sự xâm lực của Thổ Nhĩ Kỳ hay Hungary. Mỗi năm, Dracula tiến cống một số tiền cho Hòang Đế, và đưa các chàng trai Wallachia đến Thổ Nhĩ Kỳ để họ được huấn luyện thành Tân Binh (2). Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng lấn tới, bắt đầu xâm lược biên giới Wallachia. Khi nhiều lâu đài Wallachia bị chiếm, Dracula đã hết kiên nhẫn. Năm 1461, ông tổ chức chiến dịch hành quân. Một mặt Dracula tránh được sự phục kích của quân Thổ, mặt khác ông đã giành lại các phần lãnh thổ bị mất, sau đó xâm lược cả Giurgiu – vốn là lãnh thổ do Thỗ Nhĩ Kỳ kiểm sóat. Tại đây, ông càng khẳng định danh tiếng “Tepes” của mình bằng cách ra lệnh xiên cọc tất cả người Thổ Nhĩ Kỳ ở trong thành.

Năm 1462, Hòang Đế Mehmet II đưa quân xâm lược Wallachia. Hành vi tàn ác của Dracula đối với lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ ở biên giới đã thử thách quá lâu lòng kiên nhẫn của Hòang Đế. Ông có ý định đưa Radu bước qua xác chết của Dracula để lên ngai vàng, bằng cách phong Radu làm tướng chỉ huy lược lượng xâm lược Wallachia. Dracula biết điều đó. Mặc dù Dracula thành công trong việc giải quyết các tranh chấp nơi biên giới, nhưng những thành công ấy quá nhỏ nhoi so với việc chống cự cuộc xâm lăng tổng lực của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ. Ông bèn tìm kiếm sự giúp đỡ của các nước Thiên Chúa giáo, vốn là kẻ thù của Đế Chế Ottoman. Hungary và vài nước phương Tây hứa giúp đỡ, nhưng khi quân Thổ chuẩn bị tiến đến Wallachia, không ai thật sự giúp đỡ.  Dracula chỉ có 30.000 quân, trong khi phải đối mặt với lực lượng xâm lược gồm 60.000 quân Thổ Nhĩ Kỳ dày dạn kinh nghiệm.

Khi quân Thổ đi qua Danube, họ chạm trán với quân Wallachia lần đầu tiên. Khi tàu của Thổ cập bến, các kỵ kĩ hạng nhẹ của Dracula xông vào tấn công, không cho quân Thổ được đổ bộ dễ dàng hay thành lập bộ chỉ huy trên bờ biển. Đây là chiến thuật khôn ngoan của Dracula khi biết tận dụng ưu thế về địa hình để đánh bật đối thủ mạnh hơn. Sau đó, Hòang Đế gửi đến đội quân Tân Binh, vốn là những chiến binh dũng mãnh nhất của Đế Chế Ottoman. Sau khi giáng một đòn mạnh và giết chết nhiều quân Thổ khi đang cập bến, quân Wallachia định rút lui. Nhưng Tân Binh đã kịp đến để cầm chân họ và chuẩn bị mang đến lọai vũ khí mạnh nhất của họ: trọng pháo. Các kỵ sĩ Wallachia biết cơ hội chiến thắng đã không còn, nên chạy đến các làng quê để lẩn trốn. Quân Thổ được nhẹ nhõm rất nhiều.

Dracula hầu như không có cơ hội chiến thắng trong cuộc chiến không cân sức này. Ông bèn thực hiện chính sách tiêu thổ, đốt hết tất cả lương thực và trang trại khi quân Wallachia rút lui, bỏ thuộc độc xuống giếng và các nguồn nước. Điều này sẽ gây rất nhiều khó khăn cho quân Thổ khi hành quân trên đất của địch, khi nguồn thức ăn chỉ được lấy bằng cách cướp phá.

Việc hành quân trên đất của một lãnh chúa nổi tiếng tàn bạo như Dracula chắc hẳn đã ám ảnh không ít quân Thổ. Sự khan hiếm lương thực càng khiến hòan cảnh của họ khó khăn hơn. Thậm chí thời tiết cũng có vẻ chống lại họ: ban ngày, quân Thổ phải hành quân vất vả trong cái nóng gay gắt, ban đêm, kỵ sĩ Wallachia đột kích trại quân Thổ. Tuy lực lượng của Dracula khá nhỏ bé, nhưng họ đã thực hiện xuất sắc chiến thuật đánh du kích. Quân Thổ luôn phải cảnh giác cao độ, và ngày càng trở nên mệt mỏi. Các tư liệu về cuộc xâm lược này đã ghi lại rằng quân lính đã sợ hãi như thế này, và khi về đêm, họ tự đào cho một cái hố sâu vì lo sợ các kỵ sĩ của Dracula lại tấn công.

Nỗi lo sợ này hòan tòan đúng đắn. Khi quân Thổ tiến quân vào ban ngày nóng nực và ban đêm đầy nguy hiểm, Dracula đã tập hợp được lực lượng 10.000 kỵ sĩ ở gần Tirgoviste. Tối ngày 17/06/1442, quân Thổ dựng trại ở gần đây. Trong khi đó, Dracula đã sẵn sàng: ông bắt được các tù binh, tra khảo họ về sơ đồ các trại và cách phòng ngự. Khi quân Thổ đang ở rất gần thủ đô, Dracula cố gắng thực hiện một kế họach vĩ đại: bắt giữ hay giết Hòang Đế, và đánh tan quân Thổ ra khỏi Wallachia. Các kỵ sĩ Wallachia xuất phát từ căn cứ bí mật chạy đến quân trại của Thổ Nhĩ Kỳ. Đầu tiên họ đánh tan các đội quân châu Á (chúng ta nên nhớ rằng có nhiều đội quân đế chế khác phục vụ Hòang Đế Ottoman, cũng như Đế Chế La Mã và sau này có thêm nước Anh). Quân Wallachia do Dracula lãnh đạo đã có khởi đầu tốt, và tiếp tục gieo rắc nỗi sợ trong khắp lều trại. Dracula gần như xông pha khắp nơi trong chiến trường mỗi khi cần đến sự có mặt của ông. Suốt đêm, ông và quân lính đã biến trại của quân Thổ thành một bãi chiến trường cực kỳ đẫm máu. Các kỵ sĩ của Dracula tiếp tục tuân theo mệnh lệnh và không tách rời nhau, tìm kiếm căn lều của Hòang Đế. May mắn cho quân Thổ, các kỵ sĩ Wallachia đã xác định sai căn lều, và khi họ đang chiến đấu với các kỵ sĩ được trang bị tốt của Thổ, Tân Binh của Hòang Đế đã tập trung trước lều của ông. Điều này khiến cuộc tấn công của Wallachia mất đi yếu tố bất ngờ, và các Tân Binh ngoan cố và dũng mãnh sẽ không dễ bị đánh tan khi đã xác định được căn lều thật của Hòang Đế. Khi thấy không thể bắt được Hòang Đế, và quân Thổ đang tiến hành phản công, quân Wallachia một lần nữa lẩn trốn về các vùng quê. Dù quân Thổ có ưu thế về số lượng, nhưng họ đã không đuổi theo: chính vì nỗi sợ đối với các kỵ sĩ của Dracula. Số quân Thổ tử vong không được xác định rõ, vào khoảng 7000 đến 50.000 người. Dù con số thật là thế nào, cuộc tấn công là đòn giáng mạnh vào Hòang Đế và tổn hại đến danh tiếng của ông: Mehmet II vĩ đại đã trốn khỏi trại khi trận chiến đang diễn ra ác nghiệt, và không chịu quay về cho đến khi ông đã được đảm bảo là sẽ được trở về an tòan.

Nước đi của Dracula không thể coi là thành công, khi quân Thổ tiếp tục hành quân vào trong thủ đô của ông. Tuy nhiên, ở bên ngòai cách Tirgoviste vài dặm, Dracula đã chuẩn bị sự chào mừng đặc biệt dành cho họ.

Ra ngòai vùng đất dài 3km, có 20.000 xác quân Thổ đứng ở đó. Họ đứng vì mỗi người họ đều bị xiên cọc. Nhiều chim ăn thịt xác chết đang rỉa xác và làm tổ trên những xác đang phân hủy. Rõ ràng, đây là giọt nước làm tràn ly đối với quân Thổ: từ khi bước vào Wallachia, họ đã phải sống trong nỗi lo sợ về đội quân tuy nhỏ nhưng mạnh mẽ một cách bí ẩn của vị lãnh chúa khát máu; họ phải chịu được các cuộc tập kích vào ban đêm; phải chịu đói khi hành quân trên mảnh đất cằn cỗi và khắc nghiệt; bây giờ lại phải đối diện với những các xác thối rữa của đồng đội. Lệnh rút quân lập tức được ban hành, nhưng họ vẫn tiếp tục phải chịu sự quấy nhiễu của các kỵ sĩ Wallachia đang đắc thắng.

Cuộc chiến đẩy lui quân xâm lược của Mehmet II chính là đỉnh cao trong sự nghiệp quân sự của Dracula. Dù lực lượng chính của Thổ Nhĩ Kỳ đã rút lui khỏi Wallachia, nhưng Radu vẫn ở lại cùng với một số quân ít ỏi do Hòang Đế ban cho. Chúng ta nên nhớ rằng Radu chính là cái cớ để Hòang Đế xâm lược Wallachia nhằm cướp ngai vàng của Dracula và đưa lên ngai một ông vua bù nhìn luôn sẵn sàng phục vụ Đế Chế Ottoman. Dù lực lượng của Radu khá nhỏ, nhưng người dân Wallachia đã quá mệt mỏi với chiến tranh. Điều này là dễ hiểu khi Wallachia luôn nằm trong vùng chiến địa trong khỏang 20 năm. Các boyar của Dracula tin lời hứa hòa bình của Radu. Nhưng dù người ta có thật sự tin Radu hay không, đó không còn là vấn đề quan trọng. Người dân Wallachia, nông dân cũng như các boyar, đều biết rằng nếu Radu không nên ngôi, quân Thổ sẽ trở lại với quân số thậm chí đông hơn. Nhiều quân lính của Dracula đào ngũ. Và không lâu sau đó, cuộc nội chiến giữa Radu và Dracula nổ ra. Dracula, được cho là đã kiệt sức sau chiến dịch vất vả lần trước rồi phải đối mặt với một cuộc chiến khác ngay sau đó, đã thua trận trong vòng 1 năm. Ông bỏ chạy và lẩn trốn trong một lâu đài cao ở dãy núi Carpathian.

Radu không ngừng truy đuổi em trai, bởi chỉ khi giết được Dracula, ông mới được lên ngôi. Khi bị dồn ép đến cùng trong lâu đài, vợ của Dracula gieo mình xuống con sống phía dưới và chết, tránh được sự sỉ nhục nếu bị bắt. Dracula chạy thóat thông qua một kênh đào bí mật, nhanh chóng đi đến Hungary và chịu lưu vong. Dracula đã thể hiện rõ tính nhẫn tâm khi ông để vợ mình tự tử, hơn là dẫn vợ chạy thóat.

Radu trở thành người cai trị Wallachia, và theo chính sách chính trị vào thế kỷ 15 của các nước Đông Âu, Dracula đến Hungary để bị cầm tù trong 12 năm tiếp theo. Tuy nhiên, đến năm 1475, tình hình đã thay đổi. Dracula được trả tự do để phục vụ quân đội Hungary dưới trướng Stephen của Moldovia. Năm 1476, vua Hungary cho rằng Dracula một lần nữa lại trung thành và đáng tin cậy, nên lên kế họach đưa ông trở lại ngai vàng Wallachia (nơi này một lần nữa trở thành vùng đệm quan trọng để chóng lại Ottoman). Dracula được ban cho một đội quân để xâm lược Wallachia và ông lại lên ngôi. Người dân Wallachia vẫn chưa quên cách cai trị của ông trước đây, và nhiều boyar cảm thấy bất an. Vài tháng sau khi ông trở lại ngai vàng, Dracula bị một lực lượng tập kích và ám sát. Dracula hầu như bị giết bởi thuộc hạ của chính ông như là một hành động tự bảo vệ và trả thù. Tuy nhiên, một nguồn khác viết về cái chết của ông với câu chuyện khác:

Dracula rất vui mừng đi lên một ngọn đồi để nhìn rõ hơn người của ông đang tàn sát người Thổ. Vì vậy, khi tách khỏi đòan quân của mình, vài người tưởng lầm ông là người Thổ, một trong số đó đâm ông bằng ngọn giáo. Dracula thấy mình bị người mình tấn công, tập tức giết chết năm người có-thể-là sát thủ bằng chính thanh kiếm của mình. Nhưng ông bị nhiều ngọn giáo đâm vào và chết.

Dù Dracula chết vì nguyên nhân gì, đầu của ông vẫn được gửi đến Hòang Đế Ottoman như một hành động thiện chí của dân Wallachia. Dracula tàn bạo và khát máu không chết vì công lý. Ông chết vì chính sách chính trị đương thời – và trong một trận chiến đẫm máu, trong tay của những thuộc hạ phản phúc.

**Chú thích

(1) Boyar: tước hiệu cao cấp nhất trong tầng lớp quý tộc của Nga và Romania thời xưa.

(2) Tân Binh: Janissary, một đội quân của Thổ Nhĩ Kỳ, do các đơn vị bộ binh hợp thành, phục vụ như đội quân riêng và cận vệ của Hòang Đế.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Xuy Hoa Tiểu Trúc -

Ngủ thật say trong thế giới ... Bướm ... Bay | Sleeping in the World of the Flying Buterfly

~Silver Wings~

When the world is just you and me

Tùy Phong

Tiểu Lý Phi Đao thành tuyệt hưởng - Nhân gian bất kiến Sở Lưu Hương

My Heidi

All around me

Poly's Blog

Đời có ba thứ sướng: Xem Phim, Ngắm Hoa & Bắt Bướm

Thuan Nguyen

Story of my life

Blue

Forever Young and Wild | To live is to read, to watch, to write, to travel and to learn

không gian đa chiều của [Z]

những câu chuyện của [Z], và thế giới xung quanh

Indie Glory's Blog

Independence in my mind. Freedom in my way of life.

Mùa gió ^_^

The price of discipline is always less than the pain of regret

Heo Mê Phim

Tôi lục lọi trong vô vàn giá trị của đám đông để tìm ra vài thứ cho riêng mình

Blog Chuyện Bâng Quơ

Muốn viết truyện hay phải liều viết truyện không hay trước đã.

The Cloud

A CLOSER LOOK AT ME

bluemansion86

A fine WordPress.com site

HOÀNG HẢI ANH blog

Welcome to my life.....

Sơn Phước

Blog của Sơn Phước

Nghiên cứu lịch sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

DO something

a thought catalog

%d bloggers like this: